Oliemolens.nl - Vacature molenaar

Persbericht – Olieslaan

Op 5 december 2017 was het feest voor de Nederlandse molenaars. Het oude ambacht van molenaar is erkend door UNESCO als cultureel immaterieel erfgoed Een erkenning voor een oud ambacht met een mooie toekomst.

“Immaterieel erfgoed is ‘levend erfgoed’. Het omvat sociale gewoonten, voorstellingen, rituelen, tradities, uitdrukkingen, bijzondere kennis of vaardigheden die gemeenschappen en groepen (en soms zelfs individuen) erkennen als een vorm van cultureel erfgoed. Een bijzonder kenmerk is dat het wordt overgedragen van generatie op generatie en belangrijk is voor een gemeenschappelijke identiteit.

UNESCO Nederlan

Molens werden/worden gebruikt voor het verwerken en produceren van o.a. graan, papier en plantaardige oliën. Het zijn de ambachtslieden, in watermolens tevens molenaar, die ervoor zorgen dat deze producten op de juiste wijze kunnen worden gefabriceerd.
In de oliemolens waar olie wordt gewonnen uit zaden en noten wordt het ambacht olieslaan beoefend.

Dit oude ambacht wordt op 19 april 2024 bijgeschreven in de inventaris van het Immaterieel Erfgoed Nederland. Deze bijschrijving zal ervoor zorgen dat het ambacht niet verloren gaat in de toekomst.

Het initiatief voor deze bijschrijving is genomen door Olie- en Korenmolen Woldzigt; het borgingsplan is geschreven door betrokkenen van Olie- en Korenmolen Woldzigt, de Eerbeekse Oliemolen en Noordmolen Twickel. Betrokkenen van alle nog werkende oliemolens in Nederland en een aantal door de schrijvers benaderde bestuurders hebben dit initiatief ondersteund.

Om 16.30 uur bekrachtigen de initiatiefnemers de inschrijving middels het ondertekenen van het document door Hans Meijer, penningmeester en Marjan Schetsberg, bestuurslid van Olie– en Korenmolen Woldzigt, Herman Heskamp, molenaar Eerbeekse oliemolen en Jan Gröneveld, secretaris Stichting Beheer Noordmolen Twickel.

 

De ondertekening vindt plaats bij:
Olie- en Korenmolen Woldzigt
Hoofdstraat 58
9315 PC Roderwolde (Noordenveld)
www.oliemolens.nl

Olieslaan - Immaterieel Erfgoed Nederland

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren - Logo

De Wachter

De Wachter

Koren- en oliemolen De Wachter in Zuidlaren is in 1851 gebouwd door de familie van Bon uit Midlaren. De korenmolen, een achtkantige stellingmolen, is een gecombineerde koren- en oliemolen. Dat wil zeggen dat er niet alleen graan werd gemalen, maar dat er ook een olieslagerij was. Beide werden aangedreven door windkracht.

In 1895 is de molen gekocht door de familie Medendorp uit Zuidlaren. Medendorp was vooruitstrevend en ging moderniseren. De molen werd in 1898 uitgebreid met een specerijenmaalderij. Omdat er ook bij windstil weer brood op de plank moest komen, werden er in datzelfde jaar twee stoommachines gebouwd. De ene wekte elektriciteit op voor de olieslagerij, de andere dreef via drijfriemen de specerijenmaalderij aan. Vanaf 1906 werden ook de oliewringers hiermee aangedreven.

De Wachter kreeg daarmee de eerste door stoom aangedreven energievoorziening. In die tijd heel bijzonder, want in het dorp Zuidlaren kreeg men pas in 1921 elektriciteit. In 1923 is de molen overgegaan op elektriciteit uit het openbare net in Zuidlaren en werden de stoommachines buiten gebruik gesteld. Voor het malen van graan bleef de molen wel afhankelijk van de wind.

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren

Decline of mills

In the 1930s, many Dutch mills had to stop competing with the industry and fell into disrepair. Of the approximately ten thousand mills in the Netherlands, there are still about a thousand left today, of which only five hundred are capable of grinding. This is how “De Wachter” also fell into disrepair. In the 1920s, the oil mill and the spice mill were closed and many parts of the mill were demolished, including the steam engines. In 1950, miller Medendorp also decided to shut down the flour mill. The end for “The Wachter” then seems near.

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren

Restauratie, een kwestie van lange adem

De kleinzoon van Jan Medendorp, J.D.(Diek) Medendorp, heeft in 1989 de molen overgedragen aan de Stichting Koren- en Oliemolen “De Wachter”.  Deze stichting heeft de molen verder gerestaureerd en de oorspronkelijke aanwezige stoomaandrijving teruggebracht. Een eerste uitbreiding met een bakkerij en bakkerswinkel heeft het mogelijk gemaakt het hele proces “Van koren tot brood” zichtbaar te maken. Er zijn hierna nog meerdere (werkende) stoommachines geïnstalleerd. Inmiddels is in een 2e uitbreiding een aantal dorpsberoepen en -ambachten (smid, klompenmaker, stelmaker, schoenmaker, boer) samengebracht.  Er is ook een grote verzameling gebruiksvoorwerpen (boerderij, gereedschappen, huishouding) tentoongesteld. Daarmee is De Wachter inmiddels veel meer dan een molen. Museum de Wachter is uitgegroeid tot een waar beleefpark voor jong en oud.

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren

De olieslagerij in bedrijf

Een grote groep vrijwilligers is in en buiten het seizoen in de weer om de cultuurhistorie en ambachtelijkheid van “De Wachter” te bewaren en toegankelijk te maken voor huidige en toekomstige generaties.

Informatie

Adres
Bolwerk 11
9471AT Zuidlaren

Website
De Wachter

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - Logo - Commissie Olieslaan

Commissie Olieslaan en Contact

Commissie Olieslaan

De Commissie Olieslaan heeft het initiatief genomen om het ambacht olieslaan bij te schrijven in de inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. De Commissie Olieslaan bestaat uit Olie- en korenmolen Woldzigt, de Eerbeekse Oliemolen en Noordmolen Twickel. Dit initiatief is uitgewerkt tot een volledige beschrijving van het ambacht olieslaan en toegevoegd aan de inventaris.

Na de bijschrijving kan niet achterover worden geleund om er vervolgens eeuwig in de inventaris te kunnen blijven staan. Onderdeel van de beschrijving is een borgingsplan met verbeter- en actiepunten om het ambacht voor de toekomst te blijven behouden. De voortgang en uitvoering hiervan wordt gemonitord door Immaterieel Erfgoed Nederland.

De uitvoering en voortgang van de borgingsacties wordt gecoördineerd door de Commissie Olieslaan.

Oliemolens.nl is tot op heden gebaseerd op vrijwillige samenwerking van de betrokkenen, en is niet georganiseerd op basis van een stichting. Indien hier behoefte aan is of als dit noodzakelijk wordt, zal dit alsnog geschieden.

Borgingsacties

  • In overleg met Vereniging De Hollandsche Molen om samen een PR plan op te stellen voor het ambacht.
  • In overleg met Vereniging De Hollandsche Molen om samen een lespakket voor wind- én watermolens te ontwikkelen waarin het ambacht olieslaan voor kinderen geduid wordt.
  • Belangrijke documenten en archiefstukken bundelen en opslaan in één centraal archief en/of deze digitaliseren en toegankelijk maken.
  • Het Gilde van Olieslagers nieuw leven in blazen door het in te schrijven bij de KvK Een website ontwikkelen voor het olieslagersgilde.
  • Samen met de eigenaren van molens onderzoeken of de molens toegankelijk(er) kunnen worden gemaakt voor mensen met een fysieke beperking.
  • Voor anderstaligen (geen Engels en Duits) een audio guide opstellen.
  • Om een gezonde financiële positie te behouden zoeken naar andere bronnen van inkomsten: toegangskaartjes, verkoop souvenirs, versnaperingen aanbieden, trouwlocatie verhuren, vergaderarrangementen et cetera.
Oliemolens.nl - Logo - Commissie Olieslaan

Onze huisstijl

De basis van onze huisstijl ligt vast met het bovenstaande logo. De kleur van de letters van het woord vertegenwoordigt de kleur van lijnzaadolie. Het lettertype is ontwikkeld op basis van middeleeuwse handschriften. De slagbank is in bruin van het hout. Als steunkleur is het blauw van de vlasbloem gebruikt.

Molens en hun website – Laat je molen beter draaien

Vroeger hadden kappers, bakkers en slagers hun kenmerkende uithangbord aan de gevel hangen. Dan kon je vanaf afstand zien wat waar zat. Echter, iemand om de hoek in een andere straat en verder op kon dat niet zien. Dat hoefde ook niet. Iedereen in de buurt wist wel waar de kapper, de bakker en de slager zat.

Voor een deel gaat dat nog steeds op. Maar het is tegenwoordig niet vanzelfsprekend. Mensen kijken eerst op Internet wat waar zit. En heb je een molen, dan weten je dorpsgenoten dat wel en zullen passerende toeristen dat zien, maar de rest van de wereld niet. Voor men er op uit trekt, kijkt men eerst op Internet. Wat is in die omgeving te doen? En sta je er met je molen niet tussen, dan komen ze waarschijnlijk niet bij je terecht maar bij de “concurrent”.

Er zijn molens met een professionele fantastische website. Maar met alle respect, er zijn veel molens met een website waar echt eens naar gekeken moet worden, of die helemaal geen website hebben. Dit zal grotendeels met de huidige generatie molenaars te maken hebben. Ze zijn er niet mee opgegroeid, en ze hebben tijdens hun nog werkende bestaan soms niet zo veel met IT te maken gehad. Maar de wereld is op dat gebied in 20 jaar totaal veranderd. Zonder goede website ben je moeilijk of niet vindbaar, en “besta” je niet. Heden ten dage is het hebben van dit digitale uithangbord een must.

Download HIER hoe je jouw molen beter laat draaien doordat je meer aandacht en bezoekers krijgt.

Facebook

Wil je makkelijk op de hoogte blijven van de activiteiten van de oliemolens in Nederland, de voortgang van de Commissie Olieslaan, en de samenwerking tussen de oliemolens, volg ons dan op Facebook via onderstaande afbeelding.

Contact

Voor contact en informatie over de oliemolens kun je contact nemen met de vermelde molens in de website van de betreffende oliemolen.

Voor contact met de Commissie Olieslaan kun je het onderstaande contactformulier invullen.

Schakel JavaScript in je browser in om dit formulier in te vullen.
Noordmolen Twickel - Logo

Noordmolen Twickel

Noordmolen Twickel

Noordmolen Twickel is al meer dan 650 jaar oud. In mei 1347 kocht Herman van Twicklo “Huize Eijsink” en de aan de Azelose beek liggende Noordmolens van de herenboer (edelman) Berend van Hulscher. De koopakte is in het archief van kasteel Twickel bewaard gebleven. Daarin is sprake van de Noordmolens. Vroeger stond namelijk tegenover de huidige oliemolen ook nog een korenmolen. Deze is in 1831 afgebroken.

Oliemolens.nl - Noordmolen-Twickel - Ambt Delden

Restauratie

De molen is verschillende malen gerestaureerd, zoals door gedenkstenen in de kademuren nog is te zien. In 1917 werd de molen hersteld, maar stilstand  mede door gebrek aan water  leidde opnieuw tot verval. In de jaren 1976-1978 is het molengebouw opnieuw gerestaureerd in opdracht van de Stichting Twickel. In 1984 kreeg de molen een nieuw waterrad, dat door de Rotaryclub Delden-Borne werd geschonken. In 1989 werd de restauratie van het interieur afgerond.

Oliemolens.nl - Noordmolen-Twickel - Ambt Delden

De Noordmolen weer in bedrijf

Sinds mei 1990 houden vrijwilligers de molen in bedrijf. In 2006 was weer een grote reparatie noodzakelijk. Niet alleen de molen, maar ook het molenrad, de kademuren en brug waren aan renovatie toe. Daarnaast moest er vanwege de Arbo-wet een molenaarshuis worden bijgebouwd. Dit verblijf is zo veel mogelijk volgens de oude technieken, die bij de molenbouw werden toegepast, opgetrokken. Dit zeer grote renovatieproject kon mede dankzij Europese subsidie (Leader+) gerealiseerd worden.

Oliemolens.nl - Noordmolen-Twickel - Ambt Delden

Informatie

Adres
Noordmolen 5
7495VK Ambt Delden (Hof van Twente)

Website
Noordmolen-Twickel

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - Logo - Commissie Olieslaan

Home

Olieslaan

Oliemolens.nl - De Kilsdonkse Molen - Heeswijk-Dinther

Bijschrijving Immaterieel Erfgoed Nederland

Het oude ambacht Olieslaan wordt op 19 april 2024 bijgeschreven in de inventaris van het Immaterieel Erfgoed Nederland. Deze bijschrijving zal ervoor zorgen dat het ambacht niet verloren gaat in de toekomst. Bekijk de beschrijving van dit ambacht en de betrokken oliemolens op www.oliemolens.nl.

Het initiatief voor deze bijschrijving is genomen door Olie- en Korenmolen Woldzigt; het borgingsplan is geschreven door betrokkenen van Olie- en Korenmolen Woldzigt, de Eerbeekse Oliemolen en Noordmolen Twickel. Betrokkenen van alle nog werkende oliemolens in Nederland en een aantal door de schrijvers benaderde bestuurders hebben dit initiatief ondersteund.

Om 16.30 uur bekrachtigen de initiatiefnemers de inschrijving middels het ondertekenen van het document door Hans Meijer, penningmeester en Marjan Schetsberg, bestuurslid van Olie– en Korenmolen Woldzigt, Herman Heskamp, molenaar Eerbeekse oliemolen en Jan Gröneveld, secretaris Stichting Beheer Noordmolen Twickel.

RTV Oost toog ter ere van dit heugelijke feit naar Noordmolen Twickel om mede opsteller van het borgingsplan Jan Gröneveld bij de trots van de vrijwilligers van Noordmolen Twickel te interviewen. Bekijk de reportage hier onder.

Lees het artikel van RTV Oost HIER.

Het ambacht olieslaan bestaat al lang, het eerste gilde voor molenaars en olieslagers is al vóór 1629 opgericht. Oliemolens waren destijds industriemolens, in bijna 1000 oliemolens verwerkten olieslagers jaarlijks 100 à 200 ton zaden. Men werkte in het seizoen dag en nacht in shifts van soms wel 16 uren. Er werd zowel zaad van vlas-(lijn-), kool-, raap- en hennepzaad vermalen en geperst als van onder andere beuken- en walnoten.

Vanaf 1850 ging men olie produceren in fabrieken waarin stoommachines hydraulische persen aandreven. Zo verdween het ambacht bijna volledig. Dankzij individuen, maatschappelijke organisaties en overheden zijn er zowel oliemolens als kennis en vaardigheden rond het ambacht behouden gebleven.

Vandaag de dag wordt het ambacht op dezelfde wijze als vroeger door enthousiaste vrijwilligers beoefend. Wel is er tegenwoordig meer aandacht voor veiligheidseisen en gehoorbescherming, vroeger werden de olieslagers nogal eens ‘lawaaidoof’.

Lees meer

Het Proces

Het proces van olieslaan begint met grondstoffen als vlaszaad, lijnzaad of noten, en met een oliemolen die in beweging komt. Wordt de molen door wind aangedreven, dan draait de molenaar deze aan, betreft het een watermolen dan doet de olieslager dat zelf. Hiermee komen twee grote ronde stenen in de molen, de kantstenen, in beweging die over een metalen plateau rollen. Daaronder maalt de olieslager de gekozen grondstof fijn totdat er meel over blijft. Dit meel wordt op een verwarmde plaat tot ongeveer 50 graden opgewarmd en rond gemixt. Door de warmte kan de olie uit het meel vrijkomen. Het warme meel wordt vervolgens in zakken gestort die tussen persmatten worden geplaatst en op deze volle zakken oefent men druk uit met behulp van heipalen en wiggen. Zo komt er olie tevoorschijn en kan deze worden opgevangen. In de uitgeperste zakken blijft het restproduct over: de ‘koeken’. Deze worden ofwel direct gedroogd tot veevoer, of ze worden opnieuw tot meel gestampt en geperst. Ook hier is het eindproduct een koek.

Olieslaan in een water- of windmolen is een duurzaam ambacht. De olie en restproducten worden op vrijwel energie neutrale wijze geproduceerd en er blijft geen afval over.

De olie is inzetbaar als basis voor zeep en verf. Innovatieve producten die uit de olie voortkomen zijn natuleum, een milieuvriendelijk carboleum, en hardhoutolie.

Sommige molens produceren de lijnolie dusdanig dat deze ook voor menselijke consumptie geschikt is.

Beoefenaars en betrokkenen

Tegenwoordig is er een groep vrijwillige olieslagers die in de nog 19 operationele wind- en watermolens in Nederland olieslaan. De vrijwillige olieslagers ervoor dat het ambacht in stand wordt gehouden en wordt doorgegeven aan een nieuwe generatie. Als er olie wordt geslagen is publiek van harte welkom. Ze kan een rondleiding krijgen waarbij een vrijwilliger het proces van olieslaan toelicht.

Elke oliemolen heeft zijn eigen interne opleiding, die redelijk vlot is te volgen. De vrijwillige olieslagers waarderen het ambacht onder andere omdat het plaatsvindt in een monument – een historische molen in beweging – en omdat je in één middag van grondstof tot product komt: aan het einde van een shift is er olie en/of lijnoliekoeken/lijnmeel.

De voordracht is gedaan door betrokken vrijwilligers van de Olie- en korenmolen Woldzigt, Noordmolen Twickel en Oliemolen Eerbeek.

Olieslaan - Immaterieel Erfgoed Nederland

Bezoek de  oliemolens van Nederland

In Nederland zijn nog 20 oliemolens in werking die soms door beroepsmolenaars, maar veelal door vrijwilligers in stand en beheerd worden. De opgenomen wind- en watermolens in deze website vindt je de gelijknamige items in het menu boven aan de website.

Kom eens bij de molens kijken en laat je verbazen over de vaak prachtige omgeving, de bouw, de techniek en het verhaal van de molenaars en olieslagers over hun molen en eeuwen oude beroep.

Bijschrijving in de inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland

Op 5 december 2017 was het feest voor de Nederlandse molenaars. Het oude ambacht van molenaar is door UNESCO erkend als Cultureel Immaterieel Erfgoed. Een erkenning voor een oud ambacht met een mooie toekomst. Kijk hiervoor op de pagina UNESCO.

Op 6 december 2023 is aan de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland Olieslaan bijgeschreven. In de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland zijn na deze nieuw bijschrijving meer dan 200 vormen van immaterieel erfgoed bijgeschreven waaronder ambachten, feesten en sociale praktijken. Bijschrijving in de Inventaris is een middel om de beoefenaars te helpen bij het levend houden van hun immaterieel erfgoed. Met de bijschrijving in de Inventaris laten zij zien dat ze bezig zijn met de borging van hun immaterieel erfgoed en werken ze aan de zichtbaarheid ervan.

Drie bedrijfsgangen

Olie kan worden geslagen uit vlas-, lijn-, kool-, raap- en hennepzaad en geperst uit onder andere beuken- en walnoten. Dit gebeurt in de volgende drie bedrijfsgangen.

Oliemolens.nl - Kollergang

De eerste bedrijfsgang

De eerste bedrijfsgang is het kneuzen van het zaad, dit gebeurt op de kollergang. De kollerstenen (kantstenen) kneuzen het zaad tot meel. De strijker strijkt het weg spattende zaad weer onder de kollerstenen. Is het zaad voldoende gekneusd, dan laat de olieslager de afloper zakken en opent hij de schuif, waarmee het meel in de meelbak valt.

Oliemolens.nl - Vuister

De tweede bedrijfsgang

De tweede bedrijfsgang is het verwarmen van het zaadmeel. Het verwarmen gebeurt op de vuister. Dit is een uit steen opgebouwde vuurhaard afgedekt met een stalen plaat. Hierop ligt een bodemloze pan waarin het zaadmeel wordt verwarmd tot circa 40 graden. Indien olie wordt geslagen dat niet geschikt is voor consumptie kan dit ook tot circa 80 graden. Als het zaadmeel is opgewarmd schuift de olieslager de pan met de inhoud over de trechters, waarna het zaadmeel in de twee opgehangen buulen (zakken) valt.

Oliemolens.nl - Slagbank

Hier onder wordt in een schets toegelicht hoe de slagbank van een oliemolen werkt.

Oliemolens.nl - Slagbank

De derde bedrijfsgang

De derde bedrijfsgang is het slaan van olie. Dit olie slaan vindt plaats op de persbank (slagbank). De buulen worden hier tussen een persplank gelegd en daarna in de persbank geplaatst. Door middel van een vallende slaghei wordt de slagbeitel naar beneden geslagen en wordt in de slagbank gedreven. Hierdoor komt er druk op het zaadmeel. Dit wordt vloeibaar waardoor de olie uit de buul wordt geperst en in bakken wordt opgevangen.

Oliemolens.nl - Lijnzaadolie

Het eindproduct

De olie bevat altijd stof uit het basisproduct. De olie wordt in vaten opgeslagen om te laten bezinken. Dit duurt enkele weken. Daarna wordt de olie afgetapt boven het bezinksel, met als resultaat heldere olie zoals hier boven is afgebeeld. In dit geval lijnzaadolie.

Indien olie bij voorkeur donker wordt bewaard zoals in een kast, kan het jaren bewaard worden zonder dat er bederf optreed. Lijnzaadolie voor consumptie kan op deze manier meer dan 10 jaar worden bewaard.