Oliemolens.nl-Watermolen 't Coll - Eindhoven

Watermolen ’t Coll

Watermolen ’t Coll

Watermolen ’t Coll ligt aan de Kleine Dommel, op de grens tussen Eindhoven en Nuenen.  Met de eeuwenlange opstuwing van het water door de molenaars is stroomopwaarts een uniek natuurgebied ontstaan. Het verval bij de molen bedraagt circa 1 meter. De molen heeft nog het  Molenrecht of stuwrecht.

Watermolen ’t Coll bestaat uit twee molengebouwen met elk een eigen functie, korenmolen en oliemolen. De eerste vermeldingen over de watermolen gaan terug naar de 14e eeuw. De houten inrichting van de korenmolen is altijd behouden gebleven. In 1977 is  de korenmolen op initiatief van Piet van Bussel, en zijn zoon Edwin, weer terug in bedrijf gesteld.

Oliemolens.nl-Watermolen 't Coll - Eindhoven

Vincent van Gogh

De oliemolen had haar functie al meer dan 100 jaar verloren. Het olieslagwerk is daarbij ook verdwenen. In 1999 kon het oliemolengebouw dankzij subsidies van de gemeente Eindhoven en vanuit de EU gerestaureerd worden. Het molengebouw werd weer voorzien van een waterrad en een rood dak. De oliemolen kreeg hierbij het uiterlijk zoals te zien als op het schilderij van Vincent van Gogh.

Oliemolens.nl-Watermolen 't Coll - Eindhoven

Verdwenen rosmolen in Vlaanderen

In 2003 kon na technische uitwerkingen van P. van Bussel, en diverse subsidies, weer een olieslagwerk worden geïnstalleerd. De werkzaamheden zijn door molenmaker Beijk uitgevoerd. De kantstenen en de steen van het doodbed zijn afkomstig van een verdwenen rosmolen in Vlaanderen. Voordat de nieuwe olieslaginrichting geïnstalleerd kon worden zijn een groot aantal funderingspalen, op de plaatsen van de kollergang en slagbank, geheid.

Oliemolens.nl-Watermolen 't Coll - Eindhoven

Informatie

Adres
Collseweg 3 – 5
5641JN Eindhoven (Tongelre)

Website
Watermolen ’t Coll

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - De Kilsdonkse Molen - Heeswijk-Dinther - Logo

De Kilsdonkse Molen

De Kilsdonkse Molen

De Kilsdonkse molen kent een lange historie. Een die teruggaat tot in de middeleeuwen. De hoofdaandrijving is water. Eventueel, dit gebeurt nagenoeg nooit, kan hij ook door wind worden aangedreven.

Oliemolens.nl - De Kilsdonkse Molen - Heeswijk-Dinther

De oorsprong

Oorspronkelijk bestond De Kilsdonkse Molen uit twee watermolens. Pas later is de unieke combinatie van watervluchtmolen met een watermolen ontstaan.

De ene molen uitgerust met een wiekenkruis en waterrad en de andere alleen met een waterrad: respectievelijk een koren- en oliemolen.

Het hele complex is in 1842 door brand verwoest en in datzelfde jaar in zijn huidige vorm herbouwd. In 1880 werden beide waterraderen verwijderd en kon er alleen nog met windkracht koren worden gemalen waarna het verval intrad.

De oliemolen diende tot 1954 als woonhuis en tot eind 20e eeuw als maalderij voor de meel- en korenhandel van de familie Potters.

Oliemolens.nl - De Kilsdonkse Molen - Heeswijk-Dinther

Terug in volle glorie

Toen uit onderzoek bleek dat het mogelijk was de molen in oorspronkelijke staat te herstellen, kwam de molen weer tot leven. In 2003 startte de restauratie en reconstructie waarna op 8 mei 2009 ZKH Prins Johan Friso de unieke watervluchtmolen in bedrijf stelde. Sindsdien is Nederland én Europa een uniek molencomplex met bezoekerscentrum rijker.

Oliemolens.nl - De Kilsdonkse Molen - Heeswijk-Dinther

Informatie

Adres
Kilsdonkseweg 4-6
5473KK Heeswijk Dinther

Website
De Kilsdonkse Molen

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

De Leumolen

De Leumolen

Geschiedenis

Aan de Leubeek in het Limburgse natuurgebied het Leudal ligt de Leumolen: een watermolen, met de functie van korenmolen en oliemolen. Het oudste geschrift waarin ‘de molen op Loe’ genoemd wordt dateert uit 1461, maar de molen is mogelijk ouder. De molen van toen was een lemen vakwerkgebouw met alleen de functie van korenmolen. Drie eeuwen later, de watermolen was inmiddels eigendom van het klooster St. Elisabethsdal, is de ‘Loyer Molen’ herbouwd in steen en uitgebreid met een oliemolen, het muur-ankerjaartal 1773 herinnert aan deze gebeurtenis. De molen is in 1956 door Staatsbosbeheer gekocht.

Sint Ursulamolen

De Leumolen wordt lokaal ook wel St. Ursulamolen genoemd. Het verhaal gaat dat de Franse bezetters in 1796 een beeld van St. Ursula, eigendom van het naburige klooster, in de beek gooiden en dat de katholieke heilige vervolgens aanspoelde bij de molen. Ursula werd liefdevol opgenomen en gaf de molen haar bijnaam. De patrones staat in een nis boven de deur. Het oorspronkelijke beeld bevindt zich in het Historiehuis in Roermond. Een nieuw beeld is in 1961 geplaatst en is gemaakt door kunstenaar Eugène Eggen.

Functies

Eeuwenlang was de Leumolen alleen een korenmolen. Bij de grootscheepse verbouwing in 1773 is een oliemolen toegevoegd die tot het begin van de 20e eeuw in werking bleef. Na restauratie wordt sinds 2008 weer olie geslagen, uit lijnzaad wordt lijnolie gewonnen. De Leumolen is de enige watermolen in Nederland die zowel een korenmolen als een oliemolen onder één dak herbergt. In de 19e eeuw was de Leumolen ook een pelmolen waar gerst ‘gepeld’ wordt tot gort.

Informatie

Adres
Leumolen 3
6083BL Nunhem

Website
De Leumolen

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - Vacature molenaar

Vacature molenaar

Oliemolens.nl - Vacature molenaar

Ook molenaar worden?

Voor het geven van tekst en uitleg aan bezoekers, het slaan van de olie en instandhouding van onze molens zijn wij op zoek naar vrijwillige molenaars die willen worden opgeleid tot het ambacht van molenaar en olieslager.

Wij vragen medewerking van mannen of vrouwen:

  • Die intern willen worden opgeleid tot het eeuwenoude beroep van molenaar en olieslager.
  • Die het leuk vinden om tekst en uitleg te geven aan bezoekers.
  • Die gemotiveerd zijn en zich willen inzetten om deel te nemen in ons hechte team.
  • Die inspraak in de uitvoering van hun werkzaamheden en de omstandigheden willen.
  • Die op regelmatige basis beschikbaar zijn.
  • Betrouwbaar en flexibel zijn.

Je profiel

  • Bij voorkeur interesse en/of gevoel voor techniek.
  • Interesse hebben voor Industrieel Erfgoed.
  • Je bent collegiaal.
  • Goede kennis van de Nederlandse taal en gebruiken.
  • Gastvrij.
  • Je bent flexibel inzetbaar.

Wij bieden:

  • Een hecht en gezellig team.
  • De kosten voor werkkleding worden door ons vergoed.

Interesse? Neem dan contact op met een van de molens op deze website. Kijk bij Onze locaties voor een oliemolen bij jouw in de buurt.

Oliemolens.nl - Oostendorper watermolen - Haaksbergen - Logo

Oostendorper watermolen

Oostendorper watermolen

Oliemolens.nl - Oostendorper watermolen - Haaksbergen

De huidige Oostendorper watermolen heeft niet altijd op de tegenwoordige plaats gestaan. Oorspronkelijk lag deze molen tussen de Lankheterbrug en de Veddersbrug. Deze molen moet gebouwd zijn omstreeks 1400, nadat door toedoen van Deventer de Buurserbeek en de Vedde met elkaar verbonden waren. Restanten van deze molen zijn bij werkzaamheden aldaar aan de Buurserbeek in de twintiger jaren en dertiger jaren van de vorige eeuw nog aangetroffen in de vorm van zware eiken balken.

Oostendorp

In een rapport van 17 februari 1545 van de keizerlijke commissaris Jan van Oostendorp betreffende de domeingoederen in het ambt Haaksbergen staat vermeld dat de molen in zeer vervallen staat verkeerde. Daarom werd er een nieuwe molen gebouwd op het erf van Oostendorp, de huidige plek. Op 18 september 1548 kon het eerste graan weer gemalen worden. De oliemolen kon toen nog niet in bedrijf worden gesteld, omdat de molenstenen nog ontbraken; mogelijk waren deze tijdens het transport van Deventer naar Haaksbergen zoekgeraakt.

Door de jaren heen zijn de molens meerder keren in verval geraakt en weer opgebouwd. In 1946 is de oliemolen bij zwaar weer zelfs helemaal weggespoeld. Daarna heeft architect Jan Jans de molen weer opgebouwd in een romantische stijl. De deuren gingen echter op slot en het verval trad spoedig in.

Oliemolens.nl - Oostendorper watermolen - Haaksbergen
Oliemolens.nl - Oostendorper watermolen - Haaksbergen

De laatste restauratie

In de tachtiger jaren werd het (toeristische) belang van de dubbele molen herontdekt en werd de molen weer in zijn oorspronkelijke staat teruggebracht. Op 2 januari 1988 is door de burgemeester van Haaksbergen, Drs. J.D. Gabor, de laatste steen gelegd in verband met de doorgevoerde restauratie.

De vrijwilligers

Sinds die tijd worden de molens gerund door een groot aantal enthousiaste vrijwilligers die olie slaan en koren malen en de eigen producten in een klein winkeltje aan de man brengen.

Oliemolens.nl - Oostendorper watermolen - Haaksbergen

Informatie

Adres
Watermolenweg 3
7481 VL Haaksbergen

Website
Oostendorper Watermolen

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren - Logo

De Wachter

De Wachter

Koren- en oliemolen De Wachter in Zuidlaren is in 1851 gebouwd door de familie van Bon uit Midlaren. De korenmolen, een achtkantige stellingmolen, is een gecombineerde koren- en oliemolen. Dat wil zeggen dat er niet alleen graan werd gemalen, maar dat er ook een olieslagerij was. Beide werden aangedreven door windkracht.

In 1895 is de molen gekocht door de familie Medendorp uit Zuidlaren. Medendorp was vooruitstrevend en ging moderniseren. De molen werd in 1898 uitgebreid met een specerijenmaalderij. Omdat er ook bij windstil weer brood op de plank moest komen, werden er in datzelfde jaar twee stoommachines gebouwd. De ene wekte elektriciteit op voor de olieslagerij, de andere dreef via drijfriemen de specerijenmaalderij aan. Vanaf 1906 werden ook de oliewringers hiermee aangedreven.

De Wachter kreeg daarmee de eerste door stoom aangedreven energievoorziening. In die tijd heel bijzonder, want in het dorp Zuidlaren kreeg men pas in 1921 elektriciteit. In 1923 is de molen overgegaan op elektriciteit uit het openbare net in Zuidlaren en werden de stoommachines buiten gebruik gesteld. Voor het malen van graan bleef de molen wel afhankelijk van de wind.

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren

Decline of mills

In the 1930s, many Dutch mills had to stop competing with the industry and fell into disrepair. Of the approximately ten thousand mills in the Netherlands, there are still about a thousand left today, of which only five hundred are capable of grinding. This is how “De Wachter” also fell into disrepair. In the 1920s, the oil mill and the spice mill were closed and many parts of the mill were demolished, including the steam engines. In 1950, miller Medendorp also decided to shut down the flour mill. The end for “The Wachter” then seems near.

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren

Restauratie, een kwestie van lange adem

De kleinzoon van Jan Medendorp, J.D.(Diek) Medendorp, heeft in 1989 de molen overgedragen aan de Stichting Koren- en Oliemolen “De Wachter”.  Deze stichting heeft de molen verder gerestaureerd en de oorspronkelijke aanwezige stoomaandrijving teruggebracht. Een eerste uitbreiding met een bakkerij en bakkerswinkel heeft het mogelijk gemaakt het hele proces “Van koren tot brood” zichtbaar te maken. Er zijn hierna nog meerdere (werkende) stoommachines geïnstalleerd. Inmiddels is in een 2e uitbreiding een aantal dorpsberoepen en -ambachten (smid, klompenmaker, stelmaker, schoenmaker, boer) samengebracht.  Er is ook een grote verzameling gebruiksvoorwerpen (boerderij, gereedschappen, huishouding) tentoongesteld. Daarmee is De Wachter inmiddels veel meer dan een molen. Museum de Wachter is uitgegroeid tot een waar beleefpark voor jong en oud.

Oliemolens.nl - De Wachter - Zuidlaren

De olieslagerij in bedrijf

Een grote groep vrijwilligers is in en buiten het seizoen in de weer om de cultuurhistorie en ambachtelijkheid van “De Wachter” te bewaren en toegankelijk te maken voor huidige en toekomstige generaties.

Informatie

Adres
Bolwerk 11
9471AT Zuidlaren

Website
De Wachter

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - Eerbeekse oliemolen - Eerbeek

Eerbeekse oliemolen

Eerbeekse oliemolen

De geschiedenis van de watermolen aan de Eerbeekse Beek is nauw verbonden met het Huis te Eerbeek. De oudste vermelding van de watermolen te Eerbeek dateert van 1395. In dat jaar kwam het “Huis te Eertbeeck” met bezittingen waaronder de beekmolen in handen van Vrederick van Bronchurst, een van de Heren van Bronkhorst.

In de negentiende eeuw kwam er bij de korenmolen een oliemolen. Deze oliemolen uit 1861 was tot 1917 in bedrijf.

Oliemolens.nl - Eerbeekse oliemolen - Eerbeek

Beukennootjes in het verleden

In het verleden was het maken van olie uit beukennootjes op de Veluwe een bijverdienste van kleine boeren. De beukennootjesolie werd gebruikt om pannenkoeken en oliebollen in te bakken. Het restproduct van de beukennootjes werd gevoerd aan het vee. Het was seizoenswerk: de oliemolen was slechts een paar maanden per jaar in bedrijf. Later ontdekte men dat daarbij giftige stoffen vrijkwamen en stopte men met het produceren van beukennootjesolie (1917).

Oliemolens.nl - Eerbeekse oliemolen - Eerbeek

De Eerbeekse oliemolen weer in bedrijf

Op initiatief van de provincie, Het Geldersch Landschap, Monumentenzorg en het Waterschap Vallei en Veluwe begon men in 2007 met de restauratie van de watermolen. Het project werd mogelijk door een subsidie van de Europese Gemeenschap en donaties van de initiatiefnemers en het bedrijfsleven. De gerestaureerde oliemolen kon in november 2007 weer in gebruik worden genomen.

De oliemolen is meer dan 100 jaar gepacht/gekocht door de familie Zadelhoff. Onlangs is de oliemolen overgedaan aan Geldersch Landschap en Kasteelen zodat het ensemble landgoed en oliemolen weer hersteld is.

Oliemolens.nl - Eerbeekse oliemolen - Eerbeek

Informatie

Adres
Kanaalweg 3
6961LW Eerbeek

Website
Eerbeekse oliemolen

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - Google Maps - Locaties

Onze locaties

Op welke locaties staan onze molens

Op deze pagina vindt je per provincie en plaats het overzicht op welke locaties onze molens staan en kun je er eenvoudig naar toe navigeren.

Selecteer een provincie

Brabant

Deurne – Holtens Molen

Adres
Veldstraat  39
5751AA Deurne

Website
Holtens Molen

Molendatabase
Klik HIER voor alle details van de molen.

Eindhoven – ’t Coll

Adres
Collseweg 3 – 5
5641JN  Eindhoven (Tongelre)

Website
Collse Molen

Heeswijk Dinther – De Kilsdonkse Molen

Adres
Kilsdonkseweg 4-6
5473KK Heeswijk Dinther

Website
De Kilsdonkse Molen

Drenthe

Roderwolde – Olie en korenmolen Woldzigt

Adres
Hoofdstraat 58
9315PC Roderwolde

Website
Olie- en korenmolen Woldzigt

Zuidlaren Museum De Wachter

Adres
Bolwerk 11
9471AT Zuidlaren

Website
Museum De Wachter

Friesland

Nes – Alexander Musea

Adres
Molenweg 10
9163HP Nes (Ameland)

Website
Amelander Musea

Gelderland

Arnhem – Rosoliemolen te Ziewert

Adres
Hoeferlaan 4
6816SG Arnhem

Website
Rosoliemolen te Zieuwent

Eerbeek – Eerbeekse oliemolen

Adres
Kanaalweg 3
6961LW Eerbeek

Website
Eerbeekse oliemolen

Lievelde – Achterhoeks Openluchtmuseum (Erve Kots)

Adres
Eimersweg 4
7137HG Lievelde

Website
Achterhoeks Openluchtmuseum (Erve Kots)

Oldebroek – Molen De Hoop

Adres
Zuiderzeestraatweg 252
8096CJ Oldebroek

Website
Molen De Hoop

Limburg

Nederweert – Windlust

Adres
Roeven 14
6031RN Nederweert

Website
Molendatabase

Nunhem – Leumolen

Adres
Leumolen 3
6083BL Nunhem

Website
Leumolen

Noord Holland

Koog aan de Zaan – Het Pink

Adres
Pinkstraat 12
1541HD Koog aan de Zaan

Website
De Zaansche Molen – Het Pink

Zaandam – De Bonte Hen

Adres
Kalverringdijk 39,
1509BT Zaandam

Website
De Zaansche Molen – De Bonte Hen

Zaandam – De Ooievaar

Adres
D. Sonoyweg 19
1509BR Zaandam

Website
De Zaansche Molen – De Ooievaar

Zaandam – De Zoeker

Adres
Kalverringdijk 31
1509BT Zaandam

Website
De Zaansche Molen – De Zoeker

Overijssel

Ambt Delden – Noordmolen Twickel

Adres
Noordmolen 5
7495VK Ambt Delden (Hof van Twente)

Website
Noordmolen Twickel

Haaksbergen – Oostendorper Watermolen

Adres
Watermolenweg 3
7481VL Haaksbergen

Website
Oostendorper Watermolen

Rijssen – Pelmolen Ter Horst

Adres
Pelmolenpad 9A
7461PT Rijssen

Website
Pelmolen Ter Horst

Zwolle – De Passiebloem

Adres
Vondelkade 175
8023AD Zwolle

Website
De Passiebloem

Noordmolen Twickel - Logo

Noordmolen Twickel

Noordmolen Twickel

Noordmolen Twickel is al meer dan 650 jaar oud. In mei 1347 kocht Herman van Twicklo “Huize Eijsink” en de aan de Azelose beek liggende Noordmolens van de herenboer (edelman) Berend van Hulscher. De koopakte is in het archief van kasteel Twickel bewaard gebleven. Daarin is sprake van de Noordmolens. Vroeger stond namelijk tegenover de huidige oliemolen ook nog een korenmolen. Deze is in 1831 afgebroken.

Oliemolens.nl - Noordmolen-Twickel - Ambt Delden

Restauratie

De molen is verschillende malen gerestaureerd, zoals door gedenkstenen in de kademuren nog is te zien. In 1917 werd de molen hersteld, maar stilstand  mede door gebrek aan water  leidde opnieuw tot verval. In de jaren 1976-1978 is het molengebouw opnieuw gerestaureerd in opdracht van de Stichting Twickel. In 1984 kreeg de molen een nieuw waterrad, dat door de Rotaryclub Delden-Borne werd geschonken. In 1989 werd de restauratie van het interieur afgerond.

Oliemolens.nl - Noordmolen-Twickel - Ambt Delden

De Noordmolen weer in bedrijf

Sinds mei 1990 houden vrijwilligers de molen in bedrijf. In 2006 was weer een grote reparatie noodzakelijk. Niet alleen de molen, maar ook het molenrad, de kademuren en brug waren aan renovatie toe. Daarnaast moest er vanwege de Arbo-wet een molenaarshuis worden bijgebouwd. Dit verblijf is zo veel mogelijk volgens de oude technieken, die bij de molenbouw werden toegepast, opgetrokken. Dit zeer grote renovatieproject kon mede dankzij Europese subsidie (Leader+) gerealiseerd worden.

Oliemolens.nl - Noordmolen-Twickel - Ambt Delden

Informatie

Adres
Noordmolen 5
7495VK Ambt Delden (Hof van Twente)

Website
Noordmolen-Twickel

Molendatabase
Bekijk HIER de details van deze molen.

Oliemolens.nl - Logo - Commissie Olieslaan

Home

Olieslaan

Oliemolens.nl - De Kilsdonkse Molen - Heeswijk-Dinther

Bijschrijving Immaterieel Erfgoed Nederland

Het oude ambacht Olieslaan wordt op 19 april 2024 bijgeschreven in de inventaris van het Immaterieel Erfgoed Nederland. Deze bijschrijving zal ervoor zorgen dat het ambacht niet verloren gaat in de toekomst. Bekijk de beschrijving van dit ambacht en de betrokken oliemolens op www.oliemolens.nl.

Het initiatief voor deze bijschrijving is genomen door Olie- en Korenmolen Woldzigt; het borgingsplan is geschreven door betrokkenen van Olie- en Korenmolen Woldzigt, de Eerbeekse Oliemolen en Noordmolen Twickel. Betrokkenen van alle nog werkende oliemolens in Nederland en een aantal door de schrijvers benaderde bestuurders hebben dit initiatief ondersteund.

Om 16.30 uur bekrachtigen de initiatiefnemers de inschrijving middels het ondertekenen van het document door Hans Meijer, penningmeester en Marjan Schetsberg, bestuurslid van Olie– en Korenmolen Woldzigt, Herman Heskamp, molenaar Eerbeekse oliemolen en Jan Gröneveld, secretaris Stichting Beheer Noordmolen Twickel.

RTV Oost toog ter ere van dit heugelijke feit naar Noordmolen Twickel om mede opsteller van het borgingsplan Jan Gröneveld bij de trots van de vrijwilligers van Noordmolen Twickel te interviewen. Bekijk de reportage hier onder.

Lees het artikel van RTV Oost HIER.

Het ambacht olieslaan bestaat al lang, het eerste gilde voor molenaars en olieslagers is al vóór 1629 opgericht. Oliemolens waren destijds industriemolens, in bijna 1000 oliemolens verwerkten olieslagers jaarlijks 100 à 200 ton zaden. Men werkte in het seizoen dag en nacht in shifts van soms wel 16 uren. Er werd zowel zaad van vlas-(lijn-), kool-, raap- en hennepzaad vermalen en geperst als van onder andere beuken- en walnoten.

Vanaf 1850 ging men olie produceren in fabrieken waarin stoommachines hydraulische persen aandreven. Zo verdween het ambacht bijna volledig. Dankzij individuen, maatschappelijke organisaties en overheden zijn er zowel oliemolens als kennis en vaardigheden rond het ambacht behouden gebleven.

Vandaag de dag wordt het ambacht op dezelfde wijze als vroeger door enthousiaste vrijwilligers beoefend. Wel is er tegenwoordig meer aandacht voor veiligheidseisen en gehoorbescherming, vroeger werden de olieslagers nogal eens ‘lawaaidoof’.

Lees meer

Het Proces

Het proces van olieslaan begint met grondstoffen als vlaszaad, lijnzaad of noten, en met een oliemolen die in beweging komt. Wordt de molen door wind aangedreven, dan draait de molenaar deze aan, betreft het een watermolen dan doet de olieslager dat zelf. Hiermee komen twee grote ronde stenen in de molen, de kantstenen, in beweging die over een metalen plateau rollen. Daaronder maalt de olieslager de gekozen grondstof fijn totdat er meel over blijft. Dit meel wordt op een verwarmde plaat tot ongeveer 50 graden opgewarmd en rond gemixt. Door de warmte kan de olie uit het meel vrijkomen. Het warme meel wordt vervolgens in zakken gestort die tussen persmatten worden geplaatst en op deze volle zakken oefent men druk uit met behulp van heipalen en wiggen. Zo komt er olie tevoorschijn en kan deze worden opgevangen. In de uitgeperste zakken blijft het restproduct over: de ‘koeken’. Deze worden ofwel direct gedroogd tot veevoer, of ze worden opnieuw tot meel gestampt en geperst. Ook hier is het eindproduct een koek.

Olieslaan in een water- of windmolen is een duurzaam ambacht. De olie en restproducten worden op vrijwel energie neutrale wijze geproduceerd en er blijft geen afval over.

De olie is inzetbaar als basis voor zeep en verf. Innovatieve producten die uit de olie voortkomen zijn natuleum, een milieuvriendelijk carboleum, en hardhoutolie.

Sommige molens produceren de lijnolie dusdanig dat deze ook voor menselijke consumptie geschikt is.

Beoefenaars en betrokkenen

Tegenwoordig is er een groep vrijwillige olieslagers die in de nog 19 operationele wind- en watermolens in Nederland olieslaan. De vrijwillige olieslagers ervoor dat het ambacht in stand wordt gehouden en wordt doorgegeven aan een nieuwe generatie. Als er olie wordt geslagen is publiek van harte welkom. Ze kan een rondleiding krijgen waarbij een vrijwilliger het proces van olieslaan toelicht.

Elke oliemolen heeft zijn eigen interne opleiding, die redelijk vlot is te volgen. De vrijwillige olieslagers waarderen het ambacht onder andere omdat het plaatsvindt in een monument – een historische molen in beweging – en omdat je in één middag van grondstof tot product komt: aan het einde van een shift is er olie en/of lijnoliekoeken/lijnmeel.

De voordracht is gedaan door betrokken vrijwilligers van de Olie- en korenmolen Woldzigt, Noordmolen Twickel en Oliemolen Eerbeek.

Olieslaan - Immaterieel Erfgoed Nederland

Bezoek de  oliemolens van Nederland

In Nederland zijn nog 20 oliemolens in werking die soms door beroepsmolenaars, maar veelal door vrijwilligers in stand en beheerd worden. De opgenomen wind- en watermolens in deze website vindt je de gelijknamige items in het menu boven aan de website.

Kom eens bij de molens kijken en laat je verbazen over de vaak prachtige omgeving, de bouw, de techniek en het verhaal van de molenaars en olieslagers over hun molen en eeuwen oude beroep.

Bijschrijving in de inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland

Op 5 december 2017 was het feest voor de Nederlandse molenaars. Het oude ambacht van molenaar is door UNESCO erkend als Cultureel Immaterieel Erfgoed. Een erkenning voor een oud ambacht met een mooie toekomst. Kijk hiervoor op de pagina UNESCO.

Op 6 december 2023 is aan de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland Olieslaan bijgeschreven. In de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland zijn na deze nieuw bijschrijving meer dan 200 vormen van immaterieel erfgoed bijgeschreven waaronder ambachten, feesten en sociale praktijken. Bijschrijving in de Inventaris is een middel om de beoefenaars te helpen bij het levend houden van hun immaterieel erfgoed. Met de bijschrijving in de Inventaris laten zij zien dat ze bezig zijn met de borging van hun immaterieel erfgoed en werken ze aan de zichtbaarheid ervan.

Drie bedrijfsgangen

Olie kan worden geslagen uit vlas-, lijn-, kool-, raap- en hennepzaad en geperst uit onder andere beuken- en walnoten. Dit gebeurt in de volgende drie bedrijfsgangen.

Oliemolens.nl - Kollergang

De eerste bedrijfsgang

De eerste bedrijfsgang is het kneuzen van het zaad, dit gebeurt op de kollergang. De kollerstenen (kantstenen) kneuzen het zaad tot meel. De strijker strijkt het weg spattende zaad weer onder de kollerstenen. Is het zaad voldoende gekneusd, dan laat de olieslager de afloper zakken en opent hij de schuif, waarmee het meel in de meelbak valt.

Oliemolens.nl - Vuister

De tweede bedrijfsgang

De tweede bedrijfsgang is het verwarmen van het zaadmeel. Het verwarmen gebeurt op de vuister. Dit is een uit steen opgebouwde vuurhaard afgedekt met een stalen plaat. Hierop ligt een bodemloze pan waarin het zaadmeel wordt verwarmd tot circa 40 graden. Indien olie wordt geslagen dat niet geschikt is voor consumptie kan dit ook tot circa 80 graden. Als het zaadmeel is opgewarmd schuift de olieslager de pan met de inhoud over de trechters, waarna het zaadmeel in de twee opgehangen buulen (zakken) valt.

Oliemolens.nl - Slagbank

Hier onder wordt in een schets toegelicht hoe de slagbank van een oliemolen werkt.

Oliemolens.nl - Slagbank

De derde bedrijfsgang

De derde bedrijfsgang is het slaan van olie. Dit olie slaan vindt plaats op de persbank (slagbank). De buulen worden hier tussen een persplank gelegd en daarna in de persbank geplaatst. Door middel van een vallende slaghei wordt de slagbeitel naar beneden geslagen en wordt in de slagbank gedreven. Hierdoor komt er druk op het zaadmeel. Dit wordt vloeibaar waardoor de olie uit de buul wordt geperst en in bakken wordt opgevangen.

Oliemolens.nl - Lijnzaadolie

Het eindproduct

De olie bevat altijd stof uit het basisproduct. De olie wordt in vaten opgeslagen om te laten bezinken. Dit duurt enkele weken. Daarna wordt de olie afgetapt boven het bezinksel, met als resultaat heldere olie zoals hier boven is afgebeeld. In dit geval lijnzaadolie.

Indien olie bij voorkeur donker wordt bewaard zoals in een kast, kan het jaren bewaard worden zonder dat er bederf optreed. Lijnzaadolie voor consumptie kan op deze manier meer dan 10 jaar worden bewaard.